Satranç Kuralları: Taşlar Nasıl Hareket Eder?
Satranç, 8x8 karelik tahtada, her biri 16 taşa sahip iki oyuncu arasında oynanır. Amaç, rakibin şahını kaçamayacağı bir tehdit altına sokmak, yani mat etmektir. Oyuna her zaman beyaz başlar.
Tahta ve Taşların Dizilişi
Satranç tahtası 64 kareden oluşur (8 satır × 8 sütun). Tahta, her oyuncunun sağ alt köşesinde beyaz bir kare olacak şekilde konur. Her oyuncunun 16 taşı vardır: 1 şah, 1 vezir, 2 kale, 2 fil, 2 at ve 8 piyon.
- En arka sırada köşelerden içeriye doğru: kale, at, fil; ortada vezir ve şah.
- Vezir kendi rengindeki kareye konur: beyaz vezir beyaz kareye, siyah vezir siyah kareye. Şah onun yanına gelir.
- Piyonlar bir önündeki sıraya dizilir.
Taşlar Nasıl Hareket Eder?
- Şah: Her yöne yalnızca bir kare gider. Tehdit altındaki bir kareye gidemez.
- Vezir: Yatay, dikey ve çapraz, istediği kadar kare gider. En güçlü taştır.
- Kale: Yatay ya da dikey, istediği kadar kare gider.
- Fil: Yalnızca çapraz, istediği kadar kare gider. Her fil hep aynı renk karelerde kalır.
- At: “L” şeklinde gider: iki kare düz, bir kare yana. Diğer taşların üzerinden atlayabilen tek taştır.
- Piyon: Bir kare ileri gider; ilk hamlesinde iki kare gidebilir. Geri gidemez. Taşları çapraz ileri alır.
Vezir, kale ve fil başka bir taşın üzerinden atlayamaz. Bir taşı rakip taşın bulunduğu kareye götürmek o taşı almak (yemek) demektir.
Özel Hamleler
Rok
Şahı güvene almak ve kaleyi oyuna sokmak için yapılan tek özel hamledir. Şah, kaleye doğru iki kare gider ve kale şahın üzerinden atlayıp hemen yanına geçer. Rok yapabilmek için:
- Şah ve o kale daha önce hiç oynamamış olmalıdır.
- Şah ile kale arasında taş bulunmamalıdır.
- Şah o anda şah (tehdit) altında olmamalı, geçeceği ve varacağı kareler de tehdit altında olmamalıdır.
Geçerken alma
İlk hamlesinde iki kare ilerleyen bir piyon, rakip piyonun tam yanına gelirse, rakip piyon onu bir kare ilerlemiş gibi çapraz alarak yiyebilir. Bu hak yalnızca hemen sonraki hamlede kullanılabilir.
Terfi
Son sıraya ulaşan piyon; vezir, kale, fil ya da ata dönüşür. Genellikle en güçlü taş olan vezir seçilir.
Şah, Mat ve Pat
- Şah: Şahın bir rakip taş tarafından tehdit edilmesidir. Şah çekilen oyuncu tehdidi hemen ortadan kaldırmak zorundadır: şahı kaçırarak, araya taş koyarak ya da tehdit eden taşı alarak.
- Mat: Şah tehdit altındadır ve kurtaracak hiçbir yasal hamle yoktur. Mat eden oyuncu kazanır.
- Pat: Sırası gelen oyuncunun şahı tehdit altında değildir ama yapabileceği hiçbir yasal hamle kalmamıştır. Oyun berabere biter.
Beraberlik Durumları
- Pat olması.
- Aynı konumun üç kez tekrarlanması.
- Son 50 hamlede hiç taş alınmaması ve hiç piyon oynanmaması.
- Mat yapmaya yetecek taş kalmaması (örneğin yalnızca iki şah).
- Oyuncuların beraberlikte anlaşması.
Taşların Değeri
Hangi taşı değiş tokuş edeceğinize karar verirken şu yaklaşık değerler kullanılır: piyon 1, at 3, fil 3, kale 5, vezir 9. Şahın değeri ölçülmez, çünkü şah kaybedilemez.
Yeni Başlayanlar İçin İpuçları
- Merkezi kontrol edin: Oyunun başında e ve d piyonlarını, sonra atları merkeze doğru çıkarın.
- Taşlarınızı geliştirin: Aynı taşı arka arkaya oynamak yerine at ve filleri oyuna sokun.
- Erken rok yapın: Şahınızı ortada bırakmayın.
- Her hamleden önce sorun: “Rakibin son hamlesi neyi tehdit ediyor?”
- Vezirinizi erken çıkarmayın: Rakibin küçük taşları vezirinizi kovalarken zaman kazanır.
Sık Sorulan Sorular
Satrançta oyuna kim başlar?
Satrançta oyuna her zaman beyaz taşlarla oynayan oyuncu başlar.
Satranç tahtası nasıl konur?
Tahta, her oyuncunun sağ alt köşesinde beyaz bir kare olacak şekilde konur. Vezir kendi rengindeki kareye yerleştirilir.
Rok nasıl yapılır?
Şah kaleye doğru iki kare gider, kale de şahın üzerinden atlayıp yanına geçer. Şah ve kale daha önce oynamamış, aralarında taş olmamalı ve şah tehdit altında olmamalıdır.
Pat nedir?
Sırası gelen oyuncunun şahı tehdit altında değilken hiçbir yasal hamlesinin kalmamasıdır. Pat olursa oyun berabere biter.
Piyon son sıraya gelince ne olur?
Piyon terfi eder ve vezir, kale, fil ya da ata dönüşür. Genellikle vezir seçilir.
Satrançta at nasıl gider?
At “L” şeklinde gider: iki kare düz, bir kare yana. Diğer taşların üzerinden atlayabilen tek taştır.
